Boomloos rijden: feiten, vragen en verantwoordelijkheid
Waarom dit artikel
De laatste jaren zijn boomloze zadels steeds populairder geworden. Ze worden vaak gepresenteerd als comfortabel, vrij en paardvriendelijk – en voor sommige combinaties kunnen ze inderdaad een oplossing zijn. Tegelijkertijd merken wij in de praktijk dat er veel onduidelijkheid en aannames bestaan over wat boomloos rijden daadwerkelijk doet met het paardenlichaam, zeker op de langere termijn.
Dit artikel is geen aanval op collega’s, ruiters of merken. Het is bedoeld als uitnodiging tot verdieping: om verder te kijken dan marketing, trends en goedbedoelde ervaringen, en een weloverwogen keuze te maken in het belang van het paard.
Wat bedoelen we met drukverdeling?
Wanneer een ruiter op een paard zit, wordt het ruitergewicht via het zadel over de paardenrug verdeeld. Idealiter gebeurt dit:
- over een zo groot mogelijk draagvlak
- met zo laag mogelijke piekdruk
- zonder scherpe concentraties onder zitbeenknobbels of beugelophanging
Langdurige of herhaalde hoge drukpieken kunnen leiden tot spierveranderingen, pijn, verminderde doorbloeding en uiteindelijk tot compensatiegedrag of blessures.
Wat laat wetenschappelijk onderzoek zien?
Er is wetenschappelijk onderzoek gedaan naar zadel-drukmetingen, waarbij conventionele zadels met boom zijn vergeleken met (semi) boomloze zadels. Deze studies richten zich niet op specifieke merken, maar op het principe van constructie en drukverdeling.
Uit meerdere peer‑reviewed onderzoeken blijkt dat:
- zadels met een boom het ruitergewicht gemiddeld over een groter oppervlak verdelen
- boomloze zadels vaker hogere maximale drukwaarden laten zien
- deze piekdrukken zich vooral concentreren onder het zitvlak en rond de beugelophanging
Dit betekent niet dat elk boomloos zadel per definitie schadelijk is, maar wel dat het risico op lokale overbelasting groter kan zijn, zeker bij langere ritten, zwaardere ruiters of intensiever werk.
Belangrijk om te benoemen is ook dat de wetenschap hier nog beperkt is: grootschalige, langdurige studies naar de effecten van boomloos rijden op de paardenrug ontbreken grotendeels. Dat vraagt om extra voorzichtigheid in stellige claims.
Zijn specifieke boomloze merken wetenschappelijk getest?
Regelmatig wordt gevraagd of bekende boomloze merken zoals Barefoot, Ghost, Trekker, Freeform, Hidalgo of TCS (Total Contact Saddle) afzonderlijk wetenschappelijk zijn onderzocht met onafhankelijke drukmetingen.
Op dit moment geldt:
- Er zijn geen publiek beschikbare, peer‑reviewed studies waarin deze merken afzonderlijk systematisch zijn getest.
- Veel drukmetingen die online circuleren komen uit marketingmateriaal, demonstraties of individuele praktijktesten, niet uit gecontroleerd wetenschappelijk onderzoek.
Dat betekent niet dat deze zadels “slecht” zijn, maar wel dat claims over superieure drukverdeling niet wetenschappelijk onderbouwd zijn.
Wanneer kan boomloos wél een oplossing zijn?
In de praktijk zien we dat boomloze zadels soms positief uitpakken bij:
- paarden met zeer lastige rugvorm
- licht recreatief gebruik met korte ritten
- ruiters met goede onafhankelijke zit en minimale beugelbelasting
Juist in deze situaties is kwaliteit van materiaal, correcte padding en deskundige begeleiding essentieel.
Waar zien wij risico’s?
In onze praktijk zien we ook paarden waarbij langdurig boomloos rijden samenvalt met:
- gevoeligheid of spanning in de lange rugspier
- witte haren onder het zadel
- drukplekken
- gedragsveranderingen onder het zadel
Dit zien we met name bij:
- langere ritten
- intensiever werk
- onjuiste pasvorm of aanmeting
- ruiters met meer gewicht of onrustige zit
Nogmaals: dit is geen veroordeling, maar een observatie die vraagt om zorgvuldige afweging.
Marketing versus verantwoordelijkheid
Boomloze zadels worden vaak gepresenteerd als:
- natuurlijker
- vrijer voor het paard
- altijd passend
Maar geen enkel zadel is universeel geschikt. Elk systeem – boom of boomloos – vraagt om:
- kennis van biomechanica
- inzicht in belasting
- eerlijke evaluatie van het paard onder het zadel
Een zadel dat “fijn voelt” voor de ruiter is niet automatisch goed voor de paardenrug.
Onze visie
Wij proberen verder te kijken dan trends. Voor ons staat voorop dat een paard:
- mentaal ontspannen kan blijven
- fysiek in balans kan bewegen
- het ruitergewicht duurzaam kan dragen
- Langdurig kan blijven functioneren als rijpaard
Daarom pleiten wij voor kritisch denken, deskundige begeleiding en maatwerk bij elke zadelkeuze. Niet zwart‑wit, niet dogmatisch – maar met het welzijn van het paard als leidraad.
Tot slot
Boomloos rijden kan in specifieke situaties een oplossing zijn. Het is echter geen garantie voor betere drukverdeling of een gezondere paardenrug.
Wij nodigen iedere ruiter uit om:
- zich te verdiepen in de onderliggende principes
- vragen te stellen bij stellige claims
- keuzes te maken op basis van kennis, niet alleen enthousiasme
Want echte paardvriendelijkheid begint bij verantwoordelijkheid en nuance.
*Peer review betekent letterlijk: beoordeeld door vakgenoten. Een peer-reviewed wetenschappelijk artikel is een onderzoek dat, vóór publicatie, kritisch is beoordeeld door onafhankelijke experts (peers) in hetzelfde vakgebied als de onderzoekers zelf.
Wetenschappelijke bronnen en verdere verdieping
Onderstaande studies vormen de basis voor de uitspraken in dit artikel. Ze richten zich op drukverdeling onder zadels en vergelijken boomzadels en boomloze zadels op basis van objectieve metingen. De onderzoeken zijn uitgevoerd in gecontroleerde omstandigheden en gepubliceerd in peer-reviewed wetenschappelijke tijdschriften.
Belock, B., Kaiser, L.J., Lavagnino, M., & Clayton, H.M. (2012)
Comparison of pressure distribution under a conventional saddle and a treeless saddle at sitting trot.
Journal of Equine Veterinary Science, 32(11), 686–691.
Deze studie laat zien dat een conventioneel zadel met boom het ruitergewicht over een groter contactoppervlak verdeelt en gemiddeld lagere maximale drukwaarden laat zien dan een boomloos zadel.
Clayton, H.M., O’Connor, K.A., & Kaiser, L.J. (2013)
Force and pressure distribution beneath a conventional dressage saddle and a treeless dressage saddle with panels.
Journal of Equine Veterinary Science, 33(6), 398–405.
In deze studie werd ook een boomloos zadel mét panelen onderzocht. Ondanks deze panelen werden hogere gemiddelde en maximale drukwaarden gemeten dan bij het conventionele dressuurzadel.
